Militaire bronnen behoren tot de rijkste van het familieonderzoek: een militieregister beschrijft je voorouder lichamelijk en geeft beroep, ouders en woonplaats. Zo vind je ze in Nederland.
Wat een militieregister is
Vanaf 1815 werden alle jongemannen ingeschreven voor de militie in het jaar waarin ze negentien werden. Het militieregister vermeldt per lichting naam, geboortedatum en geboorteplaats, ouders, beroep, lengte en signalement, en de uitkomst van loting en keuring. Wie in dienst ging, kreeg een stamboek bij zijn onderdeel.
Wat je kunt ontdekken
De inhoud verschilt per periode, maar deze bronnen geven heel concrete details.
Het signalement
Lengte, gezicht, haar, ogen en bijzondere kenmerken: genoeg om je een voorouder voor te stellen van wie geen portret bestaat.
Beroep en woonplaats
Beroep en woonplaats helpen je de omzwervingen van een voorouder te volgen.
De ouders
De namen van de ouders verbinden het register met de burgerlijke stand.
De diensttijd
Onderdelen, bevorderingen, straffen en onderscheidingen staan in het stamboek.
Het KNIL
Wie in Nederlands-Indië diende, staat in de stamboeken van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger, met veel persoonlijke gegevens.
Zo vind je de registers
Je hebt het geboortejaar van je voorouder nodig en de gemeente waar die op negentienjarige leeftijd woonde.
Bepaal de lichting
De lichting is het jaar van inschrijving, meestal het jaar waarin de jongeman negentien werd.
Zoek bij het regionale archief
Militieregisters liggen bij de regionale archieven en zijn vaak doorzoekbaar via Open Archieven of WieWasWie.
Raadpleeg het Nationaal Archief
Stamboeken van de landmacht en het KNIL berusten bij het Nationaal Archief; een deel is online in te zien.
De twintigste eeuw
Gegevens van militairen uit de twintigste eeuw vraag je op bij het Ministerie van Defensie.
Oorlog en mobilisatie
Nederland bleef neutraal in de Eerste Wereldoorlog, maar mobiliseerde wel. Andere perioden lieten meer sporen na.
De mobilisatie van 1914 tot 1918
Honderdduizenden mannen werden gemobiliseerd; hun stamboeken, brieven en foto's uit die jaren vertellen veel.
De Tweede Wereldoorlog
De Oorlogsgravenstichting registreert de Nederlandse oorlogsslachtoffers met hun graf en hun levensloop.
Beperkingen en valkuilen
Remplaçanten
Tot 1898 kon wie het betalen kon een remplaçant laten dienen: je voorouder kan zijn ingeloot zonder ooit te hebben gediend.
Onvolledige reeksen
Niet alle registers en stamboeken zijn bewaard gebleven.
Openbaarheid
Recentere dossiers zijn niet vrij in te zien; soms moet je je verwantschap aantonen.
“Koppel de militaire gegevens van je voorouder aan diens kaart in je Memolys-stamboom: documenten, data en plaatsen blijven bij elkaar, privé.”